Świętego Wojciecha żywot pierwszy powstał około roku 998. Miał wesprzeć starania cesarza Ottona III o kanonizację praskiego biskupa. Wydarzenia opisane przez Jana Kanapariusza tworzą więc budujący obraz kandydata na świętego w różnych okresach jego życia i w chwili męczeńskiej śmierci. Sytuacje drażliwe czy ważne pod względem politycznym zostały odpowiednio złagodzone i wystylizowane. Nie umniejsza to walorów literackich żywota, jego autor mógł się bowiem poszczycić nie tylko gruntownym wykształceniem filozoficznym czy kanonicznym, ale także doskonałym piórem.

"Książę zaś, poznawszy jego zamiary, daje mu łódź i dla bezpieczeństwa podczas podróży zaopatruje ją w trzydziestu wojów. On zaś przybył najpierw do miasta Gdańska, położonego na skraju rozległego państwa [tego] księcia i dotykającego brzegu morza. Tu, gdy miłosierny Bóg błogosławił jego przybyciu, gromady ludu przyjmowały chrzest. Tu [także], odprawiając obrzędy mszalne, Ojcu ofiarował Chrystusa, któremu za kilka dni siebie samego miał złożyć w ofierze".

OD WYDAWCY
Świętego Wojciecha żywot pierwszy przypisywany Janowi Kanapariuszowi nie jest tekstem nieznanym, który należy dopiero odkrywać i upowszechniać. Dawno już wszedł do kanonu piśmiennictwa średniowiecznego. Ma także ustalone miejsce w dziejach świętego. O Żywocie pisano wielokrotnie. Interesował zarówno historyków, jak hagiografów i teologów. Po polsku ukazał się po raz pierwszy w połowie XIX wieku. Później doliczyć się można jeszcze kilkunastu publikacji całego tekstu bądź jego fragmentów. Z łacińskim oryginałem mierzyli się tacy tłumacze i znawcy epoki jak, Józef Muczkowski, Jadwiga Karwasińska, Kazimierz Abgarowicz i Brygida Kürbis. Uznać by zatem można, że kolejne wydanie Żywota pierwszego świętego Wojciecha nie jest zadaniem najpilniejszym, gdyby nie szczególne powody wynikające z powstania projektu Biblioteki Gdańskiej.

W projekcie tym, którego celem jest zgromadzenie, uporządkowanie i upowszechnienie w ramach jednolitej formy edytorskiej tekstów istotnych dla dziejów Gdańska i Pomorza Gdańskiego, Żywot pierwszy świętego Wojciecha to tekst wyjątkowy. Otwiera bowiem tworzoną przez następne wieki serię literackich i paraliterackich wypowiedzi o Gdańsku. To właśnie w tym najstarszym rękopisie żywota pojawia się po raz pierwszy Gdańsk jako miejsce, w którym z rąk świętego Wojciecha "gromady ludu przyjmowały chrzest". Dla dziejów miasta jest to więc tekst inauguracyjny, założycielski - w ramach Biblioteki Gdańskiej powinien stać się zatem symbolicznym tomem pierwszym.

Przygotowując do druku niniejsze wydanie mogliśmy skorzystać z bogatego dorobku poprzedników. Kłopot polegał w tym wypadku na nadmiarze wydań i opracowań. Który przekład przypomnieć - Abgarowicza czy Kürbisówny? Z jakich przypisów i komentarzy skorzystać - Karwasińskiej czy młodszych o jedną generację historyków: Danuty Zydorek i Dariusza Sikorskiego. Po namyśle postanowiliśmy wykorzystać przekład Kazimierza Abgarowicza z lat sześćdziesiątych XX wieku i komentarze, które do tego przekładu zrobiła Jadwiga Karwasińska - wybitna znawczyni epoki i edytorka tekstu Żywota. To ona przed półwieczem stworzyła kanon edytorski, który - jak się zdaje - do dzisiaj nie został przekroczony.

Książkę otwierają faksymilowe podobizny wszystkich kart najdawniejszego rękopisu, którego oryginał znajduje się w zbiorach Herzog August Bibliothek w Wolfenbüttel. Część następna przynosi ustalony przez Karwasińską tekst łaciński obok polskiego przekładu Abgarowicza. Po każdym rozdziale umieszczone zostały przypisy i komentarze, które odnoszą się do niejasnych i trudnych dzisiaj do zrozumienia fragmentów średniowiecznego rękopisu. Nie wyczerpują one wszystkich spornych kwestii związanych z autorem i tekstem Żywota pierwszego świętego Wojciecha. Dlatego w części ostatniej - zatytułowanej Glosy i komentarze - zamieściliśmy wybór fragmentów publikacji historyków i znawców przedmiotu: Jadwigi Karwasińskiej, Heleny Chłopockiej, Gerarda Labudy. Dzięki ich pracy, oraz pracy kilku generacji badaczy, którym należy się wdzięczna pamięć, wiele tajemnic tekstu Kanapariusza zostało już wyjaśnionych.

W przygotowaniu obecnej edycji Żywota korzystaliśmy z cennych uwag i wskazówek Pani Danuty Zydorek, za co w tym miejscu serdecznie dziękujemy.